In deel 2 gaf Monique al aan dat het belangrijk is dat de leerkracht de leerling die last heeft van onder- of overprikkeling uitlegt waarom de leerkracht ingrijpt. Nu voegt ze daar nog iets aan toe: “Evaluatie met de leerling is ook belangrijk. Bijvoorbeeld: ik zie dat je na de strategie in dezelfde tijd meer sommen hebt kunnen maken. We kunnen die strategie vaker inzetten. Op die manier help je de leerling zich bewust te maken van zijn gedrag – wegsuffen of geïrriteerd raken – en een van de mogelijke oorzaken ervan, onder- of overprikkeling.” Ze geeft nog een pedagogische tip: “Vertel leerlingen dat je zelf ook wel eens wegsuft of geïrriteerd bent en dat er ook andere leerlingen zijn die dat hebben. Daarmee normaliseer je het en voorkom je dat een leerling een strategie als een straf gaat zien of zich ‘vreemd’ gaat voelen. Bovendien geef je de leerling opties.” Dat heeft ook een voordeel voor de leerkracht: “Als een leerling zich bewust is en opties heeft, neemt dat druk bij de leerkracht weg.” Een mooie manier om als leerkracht met prikkelverwerking rekening te houden is friemelmateriaal, zoals een touwtje. “Dat werkt zowel bij onder- als bij overprikkeling. Bovendien is het niet storend.”


Dagindeling

Als leerkracht kun je ook rekening houden met prikkelverwerking door goed te kijken naar de dagindeling. “Je kunt bijvoorbeeld een les waarvoor veel focus nodig is het beste na de gymles plannen. Je weet dan namelijk dat iedereen wakker en alert is omdat ze veel hebben bewogen.” Monique noemt ook een routine die minder goed werkt: “Leerkrachten gaan na het buitenspelen eten, drinken en voorlezen. Dat is jammer. De opgebouwde alertheid wordt dan niet gebruikt.”

Rekening houden met prikkelverwerking is maatwerk. “Als er een activiteit is met veel prikkels, kun je aan kinderen die last hebben van overprikkeling voorstellen om bijvoorbeeld bij dat onderdeel met oortjes naar muziek te luisteren.” Monique is geen voorstander van het te veel inzetten van gehoorbeschermers. Ze legt uit waarom: “Als je de gehoorsignalen weghaalt, kan het zenuwstelsel een tekort gaan ervaren waardoor het niet meer kan inschatten of de omgeving veilig is. De oplossing van het zenuwstelsel is dan om gevoeliger te worden voor de prikkel. Daarom is muziek luisteren beter. Minder omgevingsprikkels ervaren, zonder alle prikkels weg te halen. Bij werk in groepen kun je bepaalde groepen naar een rustigere omgeving zoals een bibliotheek verplaatsen.”

Niet alleen in je manier van lesgeven kun je rekening houden met zintuiglijke prikkelverwerking. Ook kleine praktische aanpassingen leveren vaak al snel resultaat op. Meer daarover in deel 4.

KADER

Tips voor leerkracht om rekening te houden met prikkelverwerking

  • Leg de leerling uit waarom je een strategie voorstelt.

  • Evalueer de strategie met de leerling.

  • Normaliseer het gedrag van de leerling door te zeggen dat hij of zij niet de enige is die bepaalde strategieën kan gebruiken.

  • Kijk goed naar de dagindeling.